Cơ Chế Hoạt Động Của Thị Trường Hàng Hóa Phái Sinh: Bán Khống & Cách Kiếm Lời 2 Chiều

Ở bài viết trước, chúng ta đã sơ bộ hiểu được Thị trường hàng hóa phái sinh giống như một “Thỏa thuận đảm bảo tương lai”. Nhưng một câu hỏi thực tế đặt ra là: Làm thế nào một nhà đầu tư ngồi tại Hà Nội hay TP.HCM có thể mua bán Ngô tại Mỹ hay Dầu thô tại Châu Âu?

Bài viết này sẽ giúp bạn thấy được cách mà cỗ máy khổng lồ mang tính toàn cầu này vận hành và quan trọng nhất: Làm sao để dòng tiền chảy vào túi bạn thông qua cơ chế mua bán 2 chiều.

Cơ chế liên thông toàn cầu: Sân chơi không giới hạn

Khác hẳn với việc bạn ra chợ mua mớ rau hay đi đổ xăng, nơi giá cả thường bị chi phối bởi tiểu thương hoặc yếu tố mang tính địa phương, khu vực. Trên thị trường hàng hóa phái sinh, giá cả được điều tiết và biến động dựa trên sự Liên thông Quốc tế.

Bạn đã bao giờ tự hỏi căn cứ nào để cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá xăng tăng hay giảm không? Câu trả lời đó chính là do sự tăng hoặc giảm của giá xăng, dầu quốc tế. 

Tại đây, giá được quyết định dựa trên cung – cầu mang tính xuyên quốc gia. Các tổ chức lớn trên toàn cầu, trong đó có Việt Nam sẽ thực hiện các hoạt động mua bán trên thị trường quốc tế và đồng thời trên cả thị trường phái sinh. Khi nhu cầu tăng hoặc nguồn cung biến động, giá cũng sẽ biến động. Và những tổ chức mua/bán tại Việt Nam cũng sẽ phải điều chỉnh giá trong nước để phù hợp với giá quốc tế, hạn chế tối đa sự chênh lệch bất lợi.

Và đương nhiên, khi bạn thực hiện giao dịch trên thị trường hàng hóa phái sinh tại Việt Nam (thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam – MXV), lệnh mua/bán của bạn không nằm lại trong nước mà được kết nối trực tiếp tới các Sở giao dịch hàng hóa lớn nhất thế giới như:

• CBOT (Chicago): Nổi tiếng với Nông sản (Ngô, Đậu tương).
• LME (London): Nổi tiếng với Kim loại (Đồng, Nhôm).
• NYMEX (New York): Nổi tiếng với Năng lượng (Dầu thô, Khí tự nhiên).

Bạn đang góp 1 phần vào sự tác động lên xuống của giá quốc tế.

Lợi ích của cơ chế này là gì?

• Minh bạch tuyệt đối: Giá cả là giá chung của toàn thế giới, không một “đội lái” hay cá nhân nào có thể thao túng.
• Thanh khoản khổng lồ: Thị trường toàn cầu đảm bảo bạn muốn mua hay bán bao nhiêu cũng luôn có người đối ứng ngay lập tức. 
• Thời gian giao dịch linh hoạt: Với các sản phẩm như dầu thô hay vàng, bạc thị trường sẽ giao dịch 23/24h, giúp bạn có thể mua bán, thanh lý hợp đồng bất kỳ thời điểm nào trong ngày.

Giao dịch T+0: Tốc độ là tiền bạc

Nếu bạn từng đầu tư chứng khoán cơ sở tại Việt Nam, hẳn bạn đã quen với khái niệm T+2,5 (mua xong phải chờ 2,5 ngày cổ phiếu mới về tài khoản). Trong khoảng thời gian “chết” đó, nếu thị trường sập, nhà đầu tư chỉ biết “ngồi im chịu trận”.

Thị trường hàng hóa phái sinh giải quyết triệt để vấn đề này với cơ chế T+0.

• Mua xong bán được ngay: Vị thế được ghi nhận ngay lập tức.
• Linh hoạt dòng vốn: Thấy có lãi, bạn chốt lời ngay. Thấy sai xu hướng, bạn cắt lỗ ngay để bảo toàn vốn.

Ví dụ thực tế: 9h00 sáng bạn đặt lệnh Mua hợp đồng Ngô. 9h15 có báo cáo mùa vụ tốt, giá Ngô tăng vọt. 9h20 bạn bán ra chốt lời, tiền lãi chảy về tài khoản, không cần chờ đợi qua đêm. Ngay sau đó bạn có thể rút được tiền luôn.

Cách kiếm lợi nhuận 2 chiều: Mua & Bán khống là gì?

Đây là “vũ khí” mạnh nhất khiến thị trường phái sinh hấp dẫn hơn hẳn các kênh đầu tư truyền thống. Bạn có thể kiếm tiền bất kể thị trường đi lên hay đi xuống.

Trường hợp 1: Thị trường tăng giá – Vị thế Mua (Long)

Cơ chế này tương tự như buôn bán truyền thống: “Mua thấp – Bán cao”.

• Phân tích: Bạn dự đoán năm nay hạn hán, Ngô mất mùa -> Nguồn cung khan hiếm -> Giá sẽ tăng.
• Hành động: Bạn đặt lệnh MUA (Long) 1 hợp đồng Ngô giá 5.000đ.
• Kết quả: Tuần sau giá lên 7.000đ, bạn bán ra và chốt lời 2.000đ.

Trường hợp 2: Thị trường giá xuống – Vị thế Bán khống (Short)

Nhiều người mới thường thắc mắc: “Tôi không có Ngô trong kho thì lấy gì mà bán?”. Hãy nhớ rằng, chúng ta đang giao dịch các Hợp đồng tương lai, tức là cam kết thực hiện nghĩa vụ trong tương lai, không phải trao tay hàng hóa ngay lúc đặt lệnh.

Bán khống (Short Sell) là gì? Bán khống là hành động bán một hợp đồng giao trong tương lai với kỳ vọng giá sẽ giảm trong thời gian đến ngày giao hàng để bạn mua lại với giá thấp hơn, hưởng chênh lệch.

• Phân tích: Bạn thấy thời tiết thuận lợi, Ngô được mùa lớn -> Nguồn cung dư thừa -> Giá chắc chắn sẽ giảm.
• Bước 1 (Mở vị thế): Bạn đặt lệnh BÁN (Short) một hợp đồng Ngô ở giá hiện tại là 5.000đ. (Sở giao dịch ghi nhận bạn đang nợ thị trường một hợp đồng).
• Bước 2 (Thị trường chạy): Đúng như dự đoán, giá Ngô giảm xuống còn 3.000đ.
• Bước 3 (Đóng vị thế): Bạn đặt lệnh MUA lại hợp đồng đó ở giá 3.000đ để “trả” lại cho thị trường.
• Kết quả: Bạn bán 5.000đ, mua lại 3.000đ. Bạn lãi 2.000đ.

Nhờ cơ chế này, nhà đầu tư không bao giờ phải sợ Downtrend (Thị trường đi xuống). Miễn là có sóng, bạn đều có cơ hội kiếm lời.

Đòn bẩy tài chính: Vốn nhỏ, Giao dịch lớn

Để tham gia thị trường này, bạn không cần bỏ ra 100% giá trị thực của lô hàng.

• Ví dụ: Một hợp đồng tiêu chuẩn của Dầu đậu tương có giá trị thực khoảng 800 triệu VNĐ.

Thay vì phải có đủ 800 triệu, Sở Giao dịch cho phép bạn sử dụng cơ chế Ký quỹ (Margin). Bạn chỉ cần ký gửi một khoản cọc khoảng 10-15% giá trị hợp đồng tương đương 80 – 100 triệu VNĐ là đã có thể giao dịch lô hàng trị giá 800 triệu đó. Nói một các dễ hiểu thì bạn chỉ cần đặt cọc khoảng 10% giá trị hợp đồng là có thể giao dịch được rồi.

Đương nhiên điều này sẽ dẫn đến sự biến động lớn trên tài khoản của bạn. Nếu giá tăng 1%, bạn lãi trên tổng 800 triệu (tức là lãi 8 triệu). So với vốn gốc 80 triệu bỏ ra, mức sinh lời lên tới 10% chỉ trong chớp mắt.

Lợi nhuận cao luôn đi kèm rủi ro lớn. Nếu giá đi ngược dự đoán, bạn cũng sẽ lỗ tính trên tổng giá trị hợp đồng. Do đó, quản trị rủi ro và quản lý vốn là bài học sống còn trong thị trường này.

Thị trường hàng hóa phái sinh vận hành như một cỗ máy tinh vi nhưng minh bạch, với tốc độ thanh khoản cực nhanh (T+0) và khả năng sinh lời linh hoạt nhờ cơ chế Bán khống. Nó xóa bỏ rào cản về kho bãi, địa lý và vốn lớn, mở ra cơ hội cho bất kỳ ai chịu khó tìm hiểu nghiêm túc.

Đã có “Sân chơi” (Sở giao dịch), đã hiểu “Luật chơi” (Cơ chế hoạt động). Vậy cụ thể trong cái chợ khổng lồ này có những mặt hàng nào? Món nào phù hợp với người mới bắt đầu?Bài viết tiếp theo: Các sản phẩm trên thị trường hàng hóa phái sinh.